Blog

Militair historicus Norm Christie gaat tijdens deze documentairereeks naar de Canadese slagvelden, monumenten en begraafplaatsen van de Tweede Wereldoorlog. De documentaire wordt gepresenteerd vanuit het oogpunt van de gewone soldaten die hun verhalen in hun eigen woorden vertellen. 

In deze aflevering worden de gevechten om de kanaal havens, de Schelde en het eind van de oorlog in beeld gebracht aan de hand van archiefbeelden, foto’s, illustraties en re-enactment om zo het gevoel te creëren van hoe het echt was om te vechten voor; “King and Country”.

Nieuwsgierig naar een tour die het verhaal verteld van de Slag om de Schelde? Klik HIER

Shockende foto’s van het brutale Oostenrijkse kamp waar gevangenen werkstraffen en verschrikkelijke nazi spellen moesten ondergaan. Op deze foto’s van Mauthausen zijn gevangenen te zien die zware blokken steen van 50 kilo via de “Trap des Doods” naar boven moesten sjouwen. De meeste gevangen storten door slechte voeding en omstandigheden in bij de trap van 186 treden. 

Gevangenen van het kamp Mauthausen moeten zware blokken steen via de “Trap des Doods” (Toen & Nu) naar boven tillen.

Vijf maanden nadat de Duitsers Oostenrijk binnenvielen en het land bij Duitsland inlijfden (in nazi-termen de “Anschluss”) werd in augustus 1938 begonnen met de bouw van het concentratiekamp Mauthausen.

De gevangenen storten onder het gewicht van de zware stenen vaak in. Lichamelijk waren ze vaak helemaal uitgeput.

Mauthausen is een stadje aan de Donau, ongeveer twintig kilometer van Linz, de tweede stad van Oostenrijk. De keus van Mauthausen als plaats voor een concentratiekamp werd ingegeven door de aanwezigheid van de steengroeven bij het nabijgelegen Gusen. Door ter plaatse een concentratiekamp neer te zetten kon op een goedkope manier worden voorzien in arbeidskrachten.

De exploitatie van de steengroeven kwam in handen van de SS, die daartoe in april 1938 de firma Deutsche Erd- und Steinwerke GmbH (DEST) had opgericht. Het graniet was bestemd voor de immense bouwwerken waarmee Hitler verschillende steden een nieuw aanzien wilde geven, onder andere Linz, in de omgeving waarvan hij was geboren en dat hij tot een groot nationaal- socialistisch kunst- en cultuurcentrum wilde maken.

Gevangenen van kamp Mauthausen tijdens het appèl.

Op 8 augustus 1938 kwamen de eerste gevangenen aan. Driehonderd mannen werden uit het concentratiekamp Dachau overgebracht naar Mauthausen om ingezet te worden bij de bouw van het kamp.

Het bleef niet bij Mauthausen en het nevenkamp Gusen. In totaal heeft Mauthausen negenenveertig nevenkampen gehad, die over heel Oostenrijk verspreid lagen en waar tal van Duitse bedrijven vestigingen hadden, waar de gevangenen werden afgebeuld in de oorlogsindustrie.

De concentratiekampen waren officieel in drie categorieën (“Lagerstufen”) ingedeeld. Mauthausen en Gusen behoorden tot de zwaarste categorie, bestemd voor “streng gestraften, onverbeterlijken en ook criminele veroordeelden en a-socialen, d.w.z. gevangenen die nauwelijks meer kunnen worden opgevoed”. Tot die onverbeterlijken en a-socialen behoorden in de ogen van de SS politiek andersdenkenden, Joden, zigeuners, jehova’s getuigen…

Vanwege de zware arbeid en omstandigheden proberen verschillende gevangenen in wanhoop te vluchten.

De indeling van Mauthausen in de zwaarste categorie betekende voor de gevangenen dat, naast de ondraaglijke zwaarte van het werk, mishandeling, marteling en moord hun dagelijks lot vormden. Kort gezegd was het cynische doel: “Zwangsarbeitseinsatz mit vorsätzlicher Vernichtung”, dwangarbeid gevolgd door vernietiging wanneer de gevangenen niet meer tot werken in staat waren. Vaak bezweken de gevangenen onder de last van de zware brokken graniet die via een 186 treden hoge trap naar boven moesten worden gezeuld. De trap is momenteel een monument in het kamp.

Door de zware omstandigheden kwamen veel gevangenen om. De lichamen werden gecremeerd in de vele crematoria in het kamp.

Op 3 mei 1945 nam een politie-eenheid uit Wenen de beveiliging in het kamp over . De dag daarop werd al het werk stilgelegd en vertrokken de SS-officieren. Op 5 mei arriveerden de Amerikanen en bevrijdden het kamp. In totaal zijn er 199.404 gevangenen in Mauthausen geweest. Ongeveer 119.000 van hen, onder wie 38.120 Joden, werden gedood of stierven door de slechte omstandigheden, uitputting, ondervoeding en te hard werken.  Onder deze slachtoffers waren meer dan 1600 Nederlanders.

Bekijk ook de video over Kamp Mauthausen

De verhalen zijn hardnekkig: de nazi’s zouden kort voor de capitulatie in mei 1945 goud, edelstenen of andere kostbaarheden hebben verstopt. De meeste schatten zijn nooit meer terug gevonden. Een overzicht van de schatten die nog steeds missen.

Nazi goudtrein

Al tientallen jaren waart de legende over de goudtrein rond. Het zou gaan om een zwaarbewapende trein die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog op transport werd gezet om goud en andere kostbaarheden in veiligheid te brengen. Er zouden zelfs beelden zijn waarop de trein te zien is ergens op een spoor in het zuiden van Polen. Of die trein echt bestaan heeft, is onzeker. Maar volgens de amateurhistorici, en vele volgers met hen, is het bepantserde voertuig wel degelijk echt. Het goudtransport is nooit gevonden omdat het een tunnelcomplex bij het Poolse plaatsje Walbrzych is ingereden en daar vervolgens ingemetseld werd. In 2015 kregen schatzoekers Andreas Richter en Piotr Koper een vergunning om onderzoeksschachten te graven naar de vermeende goudtrein. Toen graafwerkzaamheden even buiten de stad Wałbrzych niks opleverde is besloten om de zoektocht naar de goudtrein te staken.

De Schat van Yamashita in de Filipijnen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) resulteerden de zogenaamde Japanse Invasies even zo vaak in plundertochten. Toen de Geallieerde troepen hier een einde aan stelden, bleken grote delen van de Japanse buiten echter verdwenen. De schat van Yasmashita is één van die verdwenen schatten. Ze is genoemd naar de Japanse generaal Tomoyuki Yamashita. De mythe wil dat hij zijn leger bij de invasie van de Filipijnen voor ettelijke miljoenen Dollars aan goud liet ontroven. Yamashita verstopte de buit in de grotten en tunnels van zijn invasiegebied. Aan het einde van de oorlog zou de schat weer naar Japan verscheept worden, maar dat is nooit gebeurd. Schatjagers geloven daarom dat de buit zich nog steeds (minstens deels) op de Filipijnen bevindt. Eén onder hen beweerde ooit zelfs een deel van de schat te hebben gevonden. Tenminste: tot zijn vondst weer werd ontvreemd door het leger van dictator Ferdinand Marcos.

De Schat van Lake Toplitz in Oostenrijk

Het einde van een oorlogstijd is ideaal voor plunderingen. Aan het slot van de Tweede Wereldoorlog bleken de Nazi’s zich daarvan bijzonder bewust. Op de vlucht door de Oostenrijkse Alpen ontdeed een groep Nazi-officiers zich bijvoorbeeld van een grote hoeveelheid ijzeren kisten. Ze dumpten ze in het Toplitz-meer, een bergmeer dat enkel te voet te bereiken is via een jungle-achtig bosgebied. Duikers hebben meermaals geprobeerd om de kisten boven water te brengen, maar een laag van gezonken boomstammen halfweg het meer maakt hun opdracht moeilijk tot onmogelijk. Zo blijft de schat tot vandaag begraven onder water.

De Barnsteenkamer in Konigsberg, Duitsland

De Barnsteenkamer (of ‘Amberzaal’) is één van de bekendste verloren schatten op aarde. De kamer was opgetrokken uit achttiende eeuwse platen gemaakt van gefossiliseerde boomhars en bezet met goud en edelstenen. Zij werd gemaakt in opdracht van de bekende tsaar Peter De Grote. Toen Duitsland Rusland bestormde tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de kamer uit elkaar gehaald en in kratten vervoerd naar Konigsberg, Oost-Pruisen. Daarna is men het spoor van de kratten bijster, zeker nadat de Geallieerden Konigsberg begonnen te bombarderen. Er bestaan ondertussen ontelbare theorieën over wat er met de Amberzaal is gebeurd, maar behalve één mozaïeksteentje in 1997, werd niks teruggevonden dat op haar overleving wijst. Nochtans is de zaal miljoenen waard, zelfs in gedemonteerde toestand.

Om hun verlies toch enigszins te verzachten besloten de Russen in 1999 dan maar over te gaan tot een reconstructie van de prachtzaal. De bouw daarvan werd gesponsord door de Duitse firma Ruhrgas AG, een handelaar in Russisch gas. De nieuwe Barnsteenkamer werd officieel geopend op 31 mei 2003, de driehonderdste verjaardag van Sint-Petersburg. De opening gebeurde door de toenmalige Russische president Vladimir Poetin en de toenmalige Duitse bondskanselier Gerhard Schröder. De kamer blijft tot vandaag te bewonderen in het Catharinapaleis te Poesjkin, daar waar Hitler ze eerder ontvreemdde.

De schat van de Barentszee

In 1942 zinkt de Britse duikboot HMS Edinbrugh in de Barentszee. De duikboot had 4,5 ton goud aan boord. Pas in 1981 haalde Keith Jessop een groot deel van het goud naar boven. Het andere deel ligt nog altijd op de bodem van de Barentszee.

De diamanten van Hitler

Terwijl de Russen in april 1945 bloedig hun weg vochten door Berlijn, brachten de nazi’s snel een lading goud en de persoonlijke diamanten van Hitler naar een geheime locatie. Het was de bedoeling om hiermee de terreurgroep Werwolf te financieren. Tijdens de laatste uren van de strijd gaf Hitlers secretaris Martin Bormann een gecodeerd document met runentekens aan een aalmoezenier om het naar partijboekhouder Schwarz in München te brengen. Op het document zou de locatie staan beschreven van het goud en de diamanten. Schwarz was echter al door de geallieerden gearresteerd en Bormann overleefde de Russische aanval niet. Ruim zestig jaar later kwam het document bij toeval in handen van onderzoeksjournalist Karl Hammer. Het had zich al die tijd onopgemerkt in de nalatenschap van de aalmoezenier bevonden. Hammer is er van overtuigd dat het authentiek is. “Ik heb er alle begrip voor dat sommige mensen twijfels hebben, maar mijn onderzoek toonde aan dat het papier, de typografie en de doorslag van de letters zonder meer geloofwaardig zijn. Bovendien komen de runentekens overeen met de stijl die Bormann zou gebruiken”. Voor Hammer restte alleen nog de vraag hoe de code in elkaar zat en of de buit nog terug te vinden zou zijn.

Naar de huidige waarde van het goud en de diamanten kan men volgens Hammer slechts gissen. Dat het om een gigantisch bedrag moet gaan staat voor hem vast. “Hitler had de mooiste en beste diamanten in zijn bezit. Volgens mijn informatie stonden die bij zijn intimi bekend als ‘de tranen van de wolf’ en zijn op zich al een vermogen waard.” De historische waarde van de diamanten is ook onbetwist.

In februari 2016 werd de officiële trailer gepresenteerd van de 60 minuten durende documentaire over Heerlenaar Maarten Vossen en zijn zoektocht naar de Amerikaanse soldaat James Wickline.

Het is een verslag van een intieme zoektocht naar het verhaal achter één van de 8301 soldaten, James Wickline, die in Margraten begraven ligt. De documentaire is in mei 2016 in première gaan in zowel Amerika als Nederland.

Een bijzonder verhaal van een Nederlandse jongen die een vriendschap kreeg met een Amerikaanse soldaat uit een andere tijd. Documentairemaker Marijn Poels volgde Maarten Vossen hiervoor in een periode van vier maanden. In zowel Nederland als in West Virginia in zijn zoektocht naar Familie en bekende van de soldaat. De jonge Heerlenaar laat zich in het verhaal meevoeren in de tijd van de tweede wereldoorlog. Kijk op de website van Merijn Poels voor meer informatie over de film.

Trailer Ageless Friends van Marijn Poels op Vimeo.

De Russische T-34 tank met Duitse markering’s tekens.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een buitgemaakte Russische T34 tank door de Duitsers opnieuw geschilderd en ingezet aan het Oostfront. Waarschijnlijk was er aan de tank een mankement waardoor de Duitsers hem achterlieten.

De T-34 was een middelzware tank die door het Rode Leger werd ingezet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tijdens die oorlog was het met ruim 35.000 exemplaren de meest geproduceerde tank ter wereld. Het voertuig wordt algemeen gezien als een mijlpaal in de tankontwikkeling door zijn sterkte en eenvoud (dieselmotor) en speelde een beslissende rol in de Sovjet-overwinning op de Duitsers. De tank nam succesvol deel aan de grootste tankslag uit de geschiedenis, de Slag bij Koersk in juli-augustus 1943.

In het oosten van Estland liep de Narva frontlijn van 50 kilometer. De frontlijn was het toneel van zware gevechten tussen februari tot september 1944. Tijdens de gevechten werden naar schatting 100.000 militairen gedood en 300.000 gewond. Er wordt vermoed dat de Duitsers deze tank hebben ingezet tijdens de gevechten en uiteindelijk in een meer hebben gereden om te voorkomen dat deze in de handen zou vallen van de oprukkende Russen.

De Russische tank zat op ongeveer twaalf meter diepte vast in de slib op de bodem van het meer. De tank was bedekt met ongeveer vijf meter aan slib en turf. Vrijwilligers van een lokale duikclub hebben de slib en turf binnen twee week verwijderd van de tank. Hierna hebben ze de tank uit het meer/ moeras getrokken (in het jaar 2000). De T-34 werd na de verwijdering van de aanwezige munitie meegenomen naar het oorlogsmuseum in Gorodenko. Daar waren ze in staat om de dieselmotor uiteindelijk te starten zonder reserveonderdelen. De restauratie van de bijzondere tank werd in 2007 afgerond. De tank is nu te zien in het museum.

Op de video is te zien hoe de Russische T-34 tank in het jaar 2000 uit het meer wordt getrokken.